Uzun zaman önce,
mayısta
-
(Vor
langer Zeit im Mai)Yazan: Roland Schimmelpfennig,
çeviren: Sibel Arslan Yeşilay
(5 Kadın- 5 Erkek)
İlk kez 1992’de sahnelenen oyun, “Sahne için 81 kısa bölüm” alt
başlığını taşıyor. Pirandello, Botho Strauss, Beckett gibi yazarların
izlerini taşıyan “Uzun zaman önce, Mayısta” adlı oyunu, bir sürü oyun
kişisinin sahneye girip birşeyler yaptıktan çıktıkları, hemen hemen hiç
konuşmadıkları bir yapıya sahip:
“1.Bölüm: Bisiklet üzerinde bir adam. Boş sahne üzerinde geniş daireler
çizer. Daire çizer, çizer. Durur. Karşısındaki duvara diker gözlerini,
hız alır ve duvara doğru sürer bisikleti. Kararır. Çarpma sesi.
2.Bölüm: Rokoko elbiseli bir kadın. Sahnedeki kapıdan dikkatlice girer,
tereddüt eder, sahne ortasına koşturur, durur, dinler,uzun süre kulak
kabartır, nefes alır ve kaybolur.”
Böyle sözsüz sahnelerin yanısıra arada bir Kadın ile Erkek arasında
geçen kısa konuşma kesitleri yer alıyor.Kadın hep “bisiklet”i soruyor.
Erkek ise “bavul”u. Aralarında bir şeyler geçmiş olmalı. Birbirlerine
arkadaşlarının nasıl olduğunu soruyorlar. Bunlar sürekli tekrarlanıyor.
Ama hiçbir bölüm diğerinin tekrarı olmuyor.Neredeyse matematiksel bir
yapıyla bölümler üst üste biniyor.Biraz Peter Handke’nin, Pina Bausch’un, Christoph Marthaler’in
oyunlarını anımsatıyor
Schimmelpfennig’in oyununda seyirci, insanların hayatında geçmişin ve
anıların önemini, epeyce farklı bir biçimde, sonunda bütünleşen kesik
kesik sahnelerle öğreniyorlar. Kadın ile Erkek arasında ortak bir geçmiş
olduğu sarf ettikleri sözlerden anlaşılıyor. Acaba kadın bavulla kaçtı,
sonra da düştü mü? Erkek bisikletle duvara mı çarptı? Peki sonra? Neden?
Dans tiyatrosuna yakın bir beden diliyle yorumlanmaya uygun bir metin
“Uzun Zaman Önce Mayısta”.
Uzun Zaman Önce Mayısta, Genç Alman Yazarları 1, Roland
Schimmelpfennig, Mitosboyut Yayınları, İstanbul 2002
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Roland Schimmelpfennig’e dair
1967 doğumlu yazar, liseyi bitirdikten sonra altı aylığına İstanbul’a geldi ve iki dilde yayın yapan “Bizim Almanca-Unser Deutsch” dergisinde redaksiyonda çalıştı. Daha sonra “taz” gazetesi İstanbul muhabiri olarak bir süre çalıştı. Münih’te Otto Falckenberg Schule’de reji eğitimi aldıktan sonra Münih Kammerspiele Tiyatrosu’nda önce reji asistanlığı yaptı, sonra genel sanat yönetmeni yardımcısı olarak görev aldı.1996’da bu tiyatrodan ayrılan Schimmelpfennig bir süre ABD’de çalıştı.1999’dan buyana Berlin’deki Schaubühne’de yazar ve dramaturg olarak çalışan Schimmelpfennig tiyatro oyunu, radyo oyunu yazarlığının yanısıra reji çalışmaları da yapmaktadır. Oyunları dünyanın birçok ülkesinde sahnelenen Roland Schimmelpfennig 2001 yılından buyana Berlin Sanat Yüksekokulu’nda öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır.
Oyun: “Fisch um Fisch” (1994), Die ewige Maria” (1994) Keine Arbeit für die junge Frau im Frühlingskleid” (1995), “Uzun Zaman Önce Mayısta” (1996), Die Zwiefachen” (1996), Aus den Staedten in den Waelder, aus den Waeldern in die Staedte” (1997), MEZ” (1997), „Die arabische Nacht, “Push up 1-3”
Radyo oyunu: “Die Aufzeichnung” (1996), “Die Taxiterroristin” (1998), “Krieg der Wellen” (1999), “Die arabische Nacht” (2001)
Uzun Zaman Önce Mayısta’ya Dair
Schimmelpfennig’in 1996’da yazdığı “Uzun Zaman Önce Mayısta” Berlin Schaubühne’de 2000yılında ilk kez seyirci karşısına çıktı ve aynı yıl Mülheim Oyun Günleri’ne davet edilerek yılın en iyi oyununa aday gösterildi.
“Sahne için 81 kısa tablo” alt başlığını taşıyan metin kısacık sahnelerden oluşuyor. Pirandello, Botho Strauss, Beckett, Handke gibi yazarların izlerini taşıyan “Uzun Zaman Önce Mayısta” adlı oyunda oyun kişileri sahneye girip bir şeyler yaptıktan çıkıyor ve bu arada hiç konuşmuyorlar. Böyle sözsüz sahnelerin yanı sıra Kadın ile Erkek arasında geçen kısa , kesik konuşmalar yer alıyor. Kadın sürekli bisikleti soruyor, Erkek de bavulu. Aralarında ir şeyler geçmiş gibi. Birbirlerine kız arkadaşlarını soruyorlar. Bu sorular ve sözsüz giriş çıkış oyunları sürekli tekrarlanıyor. Buna karşılık hiçbir sahne, diğerinin aynısı değil. Neredeyse matematiksel bir yapıyla bölümler birbirini tamamlıyor.
“Uzun Zaman Önce Mayısta” oyununda , insanların hayatında geçmişin ve anıların önemi, epeyce farklı bir biçimde seyirci karşısına çıkıyor. İlk başlarda pek anlam verilemeyen birçok sahne, oyun ilerledikçe yavaş yavaş anlamlandırılıyor, ama metnin en çekici yanı, yazarın anlattığı hikayenin bütününü hiçbir biçimde ele vermemesi Böylece hem yönetmene, hem de seyirciye sürekli sorular sordurup, farklı yorum olanakları sunuyor.
Acaba kadın bavulla kaçtı, sonra da düştü mü? Erkek bisikletle duvara mı çarptı? Peki sonra ne oldu? Neden?
"Uzun Zaman Önce Mayısta" herşeyden önce kaba hatlarıyla çizilmiş bir aşk hikayesi, aynı zamanda da bir ayrılığın hiç de dramatik olmayan öyküsü. farklı çağrışımlar içeren yazınsal tadları seven Schimmelpfennig, bu oyunda akıp giden konuşmalar sırasında, keşfedilenden daha fazlasını ele veren ayrıntılı hareket tanımlamaları yapmayı tercih ediyor. Geçmişte kalan bir aşk ile ayrılığı öykünün anılarda kalan bölük pörçük parçalarını yansıtırken romantik şarkıdan da destek alıyor:
“Nerde iki arkadaş görsem
Düşünürüm o günleri
Bizim halimizi
O mayıs ayındaki
Çünkü o mayıs ta
Tıpkı bizim gibiydi
O zaman biz ikiliydik”
Sibel Arslan Yeşilay